وبلاگ شخصی دکتر بختیاری
 
سنت های رایج در بین اقوام جزء میراث گرانبهای آنان محسوب می شوند که بیشترین تکیه اجتماع نیز بر آن قرار دارد . یکی از اين سنت های رایج در بین مردمان قوم بختیاری سنت برادری ( گوگری ) است که اين سنت خداپسندانه در طول تاریخ این قوم از طرف بسیاری مورد توجه قرار گرفته و نتایج پر باری را نیز به همراه داشته است .

ما در این وبلاگ به شرح و چگونگی ایجاد این برادری ها و دستاوردهای آن برای مردم این سرزمین خواهیم پرداخت .

  نوشته شده در  شنبه شانزدهم شهریور ۱۳۹۲ساعت 19:48  توسط يحيي حسن پور بختياري  | 

پیشگفتار كتاب آيين گوگري

با نگاهی به پیشینه­ ی فرهنگ و تاریخ بختیاری در می­یابیم که ساکنان این سرزمین همانند سایر جوامع دیگر، در طول حیات سیاسی- اجتماعی خویش، موارد بسیاری از مسایل و ارزش­ هاي انسانی نظیر: فداکاری، صداقت، محبت، شجاعت، میهمان نوازی، غریب نوازی، همدلی، برادری، همیاری و موارد و­ مسایل ضدارزشی دیگری نظیر: جنگ و ستیزهای داخلی (برادرکشی)، قتل ­ها، غارت­ ها، تجاوزها و ... را - که گاه حتی نسبت به خودمان هم روا شده است -  در درون خود جاي داده­ اند.

پژوهشگران و جامعه شناسان بر این اعتقادند که جامعه می­ بایست يكدست نباشد در غیر این صورت باید به سلامت آن شک کرد. بر این اساس هر جامعه­ ای در درون خود ترکیبی است از خوبی­ ها، مهربانی­ ها، برادری­ ها و... از یک طرف و جنگ­ ها، زشتی­ ها، پلشتی­ ها و ... از طرف دیگر که این خود ضامن حفظ تعادل و نظم موجود در آن جامعه خواهد بود. با نگاهی ژرف­تر به تاریخ، در می­یابیم که جامعه­ ی بختیاری نیز در درون خود، ترکیبی از همه­ ی موارد خوب و بد را در درازنای حیات سیاسی- اجتماعی خویش داشته است.

اما با این وجود بسیاری از اهل قلم، فقط به ذکر جنگ و ستیزها پرداخته و از دیگر مسائل انسانی غافل مانده­اند. پنداری که در زندگی این اجتماع انسانی، چیز دیگری جز ستیز و آویز و جنگ و غارت نبوده است؟! رویکرد این نویسندگان، این سوال را به ذهن کاوشگر نسل جدید متبادر می­ سازد؛ آیا به راستی جامعه بختیاری فقط در حال تقابل و جنگ با خود و جوامع پیرامون بوده است؟! آیا آن چه سرهِنریْ لایارد در سفرنامه­ اش می­ نویسد، حقیقت دارد که: «اين مردم دائماً در حال جنگ و ستیز با همدیگر به سر می­ برده­ اند»؟! اگر چنین بوده پس دستآورد این جامعه­ ی انسانی، با این سابقۀ تاریخی در زمينه مسایل فرهنگی، اجتماعی و ... در طول تاریخ چه بوده است؟

اگر چه جنگ و ستيزها جزء لاینفک تاریخ هر جامعه­ ای به حساب می­ آیند، اما به نظر می‌رسد پرداختن و بیان جزئیات آن­ ها که منجر به خانه خرابی­ ها، ویرانی­ ها و ایجاد کدورت در جامعه گردیده است، برای نسل جستجوگر و پرسشگر امروز، نتیجه­ ای جز بدبینی، دوري، جدایی بیش از پیش و سرخوردگی به دنبال نخواهد داشت. ضمن این که جامعه بختياري همانند سایر جوامع ايراني، در طول حيات سیاسی- اجتماعی خویش داراي موارد و جزئیات انساني متعدد، اتفاقات تاریخی نیکو و افتخارآمیز، باورها و سنن پسندیده بسیاری بوده است كه پرداختن به آن‌ها مي­تواند چهره­ای دیگر از اين جامعه، نزد افکار عمومی به نمایش بگذارد.

 به ياد داشته باشيم آن چه یک جامعه را در نزد همین افکار عمومی، با فرهنگ معرفی می‌کند، مجموعه­ ای از آداب و رسوم و سنت­ های نیک، پسندیده و آرمانی است که در آن جامعه رواج دارد و مردم آن جامعه خود را ملزم به رعایت این آداب و رسوم می­ دانند. یکی از این آئین‌ها، آئین برادری (گوگری) است که برگرفته از آموزه­ های دینی و روش و منش آباء و اجداد مردم این سرزمین بوده که نسل به نسل به ما رسیده است. «برادری (گوگری) در واژگان بختیاری، نیروی سودرسان، فریاد رس، پهلوان صفت و گره­گشای است»... «آئین برادری (گوگری) در بختیاری، رسمی جاودانه است که تا به امروز به حیات خود ادامه داده است». لذا با توجه به سرعت تغییر و تحولات دنياي امروز، به نظر می­رسد زمان آن فرا رسیده تا این رسم نیکو را به عنوان قسمتی ارزشمند از فرهنگ جامعه بختیاری، مکتوب نمائیم تا هم مانا و ماندگار گردد و هم آیندگان به این سنت­ ها و آئین ­های نیاکان خود افتخار نموده و در جهت حفظ و پاسداشت آن کوشا باشند.

خوشبختانه چند سالی است به همت جمعی از فرهنگ پژوهان و فرهنگ دوستان، برنامه‌هایی در زمینه­ هاي مختلف فرهنگی شکل گرفته است که هدف کلی آن­ ها، پرداختن به آداب و رسوم و سنت­ هایی است که به عنوان میراثي گران­بها پشتوانه فرهنگی جامعه­ ی بختیاری بوده است.

آیین برادری (گوگري) یکی از این آیین­ و سنت­ ها است كه سومين همایش آن به منظور نشر و بسط اين آيين و تجلیل از مقام کوشندگان راه آن در جامعه بختياري، در خرداد ماه سال 1393 در استان چهارمحال بختیاری (شهركرد) برگزار گردید. این همایش خوشبختانه مورد استقبال گسترده اهل فرهنگ و قلم قرار گرفت به طوری که پس از اعلام فراخوان عمومی، تعداد زیادی مقاله به دبیرخانه همایش ارسال گردید که این مقالات در قالب کتاب مجموعه مقالات آیین گوگری (برادری) تقدیم عزیزان می­گردد.

سخن آخر اين كه تعليم قلم و گسترش آن در راستاي ارزش­هاي جامعه در همه زمينه­ها، وظيفه تمامي اهل فرهنگ و قلم است و جامعه­اي كه در این راستا نتواند رخدادهاي ارزشي خود را در همه زمينه­هاي فرهنگي، اجتماعي، حماسي و .... ثبت و به نسل آينده انتقال دهد، نمي­تواند از تاریخ و فرهنگ و داشته­هاي تاریخی -فرهنگي خود حفاظت و حراست نمايد.

در پايان لازم مي­دانم از كليه عوامل و دست اندركاران همايش آيين ­گوگري سال­هاي92-1391 به وي‍‍ژه: آقايان آكريم ارشدي، آفريدون حسن پور و آ هرمز كاظمي و همچنين تمامي عوامل اجرايي همايش سال 1393 تشكر و قدرداني نموده و از زحمات آنان سپاسگزاري نماييم. بدون شك پشتگرمي و مساعدت اين عزيزان ياريگر ما در اين راه بوده است.

                                 دکتر یحیی حسن پور بختياري

 دبیر سومین همایش آیین گوگری خرداد ماه شهرکرد


برچسب‌ها: كتاب آيين گوگري, مجموعه مقالات آيين گوگري, همايش گوگري
  نوشته شده در  شنبه سیزدهم تیر ۱۳۹۴ساعت 12:32  توسط يحيي حسن پور بختياري  | 

آیین گوگری

مجموعه مقالات آیین گوگری (برادری) در جامعه ­ی بختیاری


 

(ویژه‌ی سومین همایش آيين گوگری – شهرکرد - خرداد 1393)

به مناسبت بعثت پیامبر اخلاق و برادری حضرت محمد (ص)

 

به کوشش :

دکتر یحیی حسن پور بختیاری

با مقدمه :

دکتر غفار پوربختیار


برچسب‌ها: كتاب گوگري, آيين برادري, همايش گوگري, مجموعه مقالات همايش گوگري
  نوشته شده در  شنبه سیزدهم تیر ۱۳۹۴ساعت 12:3  توسط يحيي حسن پور بختياري  | 

خلاصه زندگاني بي بي بزرگ :


 


نام مادراز ابتداي تاريخ بشر تاكنون هميشه مقدس وشايسته احترام بوده وخواهد بود .
مقدمه :
همانگونه که تخریب آسان است ، ساختن بسیار سخت است و نیاز به زمان دارد . همانگونه که دشمنی کردن آسان است ، ایجاد دوستی ، برادری و در کنار هم بودن بسیار مشکل است .در ایجاد برادر ی ها و ساختن ها ، یکی و شاید هم عده ای ، باید از خود مایه بگذارند تا چیزی ساخته شود . یکی باید از خود گذشتگی کند تا سنگی روی سنگ قرار گیرد .
آیا تا کنون از خود پرسیده اید این یک نفر ، خواه زن یا مرد ، چه خصوصیاتی باید داشته باشد ؟ ویژگی های اخلاقی او چه باید باشد ؟ این شخص چگونگه می تواند از خود بگذرد تا برادری و وحدت در جامعه ای شکل بگیرد و مردم آن با هم و در کنار هم باشند ؟
اگر به تاریخ بختیاری نیک بنگریم ، خواهیم دید که این قبیل افراد کم نبوده اند و در حال حاضر هم کم  نخواهند بود . زن و مرد هم ندارد . کم نیستند آنانی که از خودگذشتند تا برادری ها و با هم بودن ها استوارتر و پا برجاتر بماند . کاری که از عهده هر کسی بر نمی آید و یا بهتر بگویم هر کسی از عهده آن نمی تواند که بر آید  .

شاید نام يكي از آنان را شنیده باشید ،منظورم بی بی شاه پسند است.آری او یک بی بی بختیاری بود. یک ایل بانو ، یک شیرزن ، یک بانوی اصیل ایرانی ، یک بی بی بختیاری ، که در عصری که مردان همه کاره بودند ، بر سر بودن یا نبودن ایستاد ، مبارزه کرد ،  از خودگذشتگی ها وبخشش ها کرد ، واسطه شد و ... تا ایل و تبارش دچار تفرقه و چنددستگی و جنگ و جدال های خونین داخلی نشوند . ایلی که جامعه شناس معروف فرانسوی در باره آنان می نویسد : « جنگ های داخلی ، برادرکشی ها و تعدد سرکردگان از ویژگیهای بارز آنان بوده است » .

نام ها : بي بي شاهيجان ، بي بي شاه پسند

لقب : بي بي بزرگ

نام پدر : علي صالح خان بختياروند

نام مادر : -

نام همسر : جعفر قلي خان دوركي

نام فرزندان :

1- حسينقلي خان ايلخاني

2- امامقلي خان حاج ايلخاني

3- مصطفي قلي خان

4- بي بي شاه آغا بيگم

تاريخ فوت : 1284 ق

محل دفن : شهرستان اردل ، استان چهار محال بختياري

زندگی نامه :
« بي بي شاه پسند » دختر علي صالح بختیاروند بودکه بختياري ها براي رعايت ادب واحترام او را بي بي بزرگ ( بي بي گپه ) خطاب مي كردند . بدون شک اين بانو يكي ازبانوان نامدار تاريخ ایران و بختياري است . چنانچه سردار ظفر درباره وی مي نويسد: « به روزگار فتحعلي شاه قاجار بي بي شاه پسند از هر زني بالاتر و والاتر بوده است » .
 نام وی در ابتداي جواني « بي بي شاهیجان » بود ، ولي از آنجائيكه سیاست پادشاهان قاجار بر این اصل استوار بود كه « خانواده خود را از طريق ازدواج باخانواده روساي ايلات بزرگ ومهم پيوند دهند » ، لذا دومین پادشاه قاجار ( فتحعلي شاه ) از او نزد پدرش خواستگاري می نماید . در كتاب هاي تاريخ بختياري ذكر گرديده است كه بی بی شاه پسند چون مورد « پسند » شاه قاجار واقع شده بود لذا از آن پس نام او را به « شاه پسند » تغيير دادند . تغییر نام بی بی به روایت تاریخ درست است اما صرف مورد پسند قرار گرفتن وی از طرف فتحعلی شاه مورد تردید بسیار است ، زیرا که حکومت قاجار بیشتر بدنبال ایجاد یک ارتباطی با بختیاری ها از طریق این وصلت و « ازدواج سیاسی »  بوده است .  
علی صالح خان پدر بي بي فردی مذهبی وداراي اعتقادات دينی بود که به اتحاد و وحدت ایلی « برادری » ( گوگری ) بسیار معتقد بود و به همین دلیل و براي جلوگيري از ايجاد تفرقه ونفاق در بين بختیاری ها از همکاری با دربار قاجار امتناع ورزید و بي بي را که حالا به بی بی  شاه پسند معروف شده بود ، به عقد پسريكي از روساي طوايف بختياري درآورد كه حاصل اين ازدواج دو پسر به نامهاي حسينقلي خان معروف به ایلخانی وامامقلي خان معروف به حاج ایلخانی گردیند .
اكثر مورخان تاريخ بختياري بر اين اعتقادند كه نقش بي بي بزرگ در به قدرت رسانيدن پسرانش بسيار با ارزش وچشمگير بوده است. زيرا در سال 1252 هـ ق در جنگي كه در دورن بختياري ها در گرفت شوهر بي بي كشته شد و او بيوه گشت وازآن تاريخ به بعد مسئوليت « حفظ جان وهمچنين ترتبيت فرزندان »  را خود به تنهایی بر عهده گرفت . یکی از نویسندگان معتقد است : « بی بی شاه پسند یکی از زنان به نام بختیاری بوده است که در قابلیت و کاردانی پرآوازه و بی نظیر بوده و در رساندن پسر خود به مقام ایلخانی کل بختیاری نقش مهمی را بازی کرده است » .
بي بي بزرگ چون خودش در يك خانواده مذهبي ديده به جهان گشوده بود لذا با تمام وجود به ترتبيت فرزندانش پرداخت . فرزندانی که در زمان مرگ پدرشان ( جعفر قلی خان دورکی ) ، یکی14 ساله( حسینقلی خان ) و دیگری12 ساله ( امامقلی خان ) ، و آخرین آنان ( مصطفی فلی خان ) که در جوانی فوت نمود ، در آن زمان 6 ساله بود .
بی بی بزرگ مدتي بدون همسرزيست و بار مشكلات زندگي را يك تنه بردوش كشيد ، تا بالاخره به يك ازدواج سياسي تن داد وطبق سنت ديرينه اي كه در ايل بختياري بوده وهنوز هم هست ، به عقد برادر شوهرش در آمد . تمام مورخان تاريخ بختياري اين ازدواج را بسيار متفكرانه دانستند ومعتقدند كه :« ازدواج بی بی شاه پسند با برادر شوهرش از روی خوشگزرانی نبوده بلکه ازدواجی مصلحت آمیز و از سر دلسوزی نسبت به پسرانش بود . او بدین وسیله می خواست در کنار پسرانش بوده و از مواظبت و حراست آنها غافل نگردد ، این ازدواج در آینده سیاسی پسران و به ویژه پسر بزرگش حسینقلی خان تأثیر مثبت و بسزایی داشت . حسینقلی خان از این رهگذر توانست فرمان حکومت بختیاری را به نام عموی پیر خود مهدی قلی خان از معتمدالدوله حاکم اصفهان گرفته اما رسماً و عملاً خود عهده دار ایل بختیاری باشد ».
در باب موضوع سیاست و دور اندیشی بی بی آمده است ، که روزي ایشان و همراهان و از جمله پسر بزرگش ( حسینقلی خان ) ، براي خواستگاري دختريكي از خوانین طوايف بختياري براي پسر کوچکش مصطفی قلی خان رفته بود ، درطول شب بی بی بزرگ احساس كرد كه شايد توطئه اي در كار باشد وجان فرزندانش به خصوص حسینقلی خان  به لحاظ لياقتي كه از خود نشان داده بود ، درخطر است و عده ای به او حسد ورزیده و درصدد قتل وی بر آیند . اسکندر خان عکاشه در تاریخ خود به خوبی به این موضوع اشاره کرده و می نویسد : « با وصف عقد و اتحاد و یک جهتی که فی مابین شده بود ، آن شب که والی منزل اسدالله بود و عده ای هم از همراهانش جهت بردن عروس آمده بودند ، علیا مخدره بی بی شاه پسند تا صبح به خواب نرفت و سفارش و قدغن اکید به همراهان و تبعه خود  نمود که نباید بخوابید و در حفظ فرزندم حسینقلی غفلت نمائید » . 
يكي ديگر از خصلت هاي اين بانوي بزرگ تاريخ بختياري ، مروت ، مهرباني وبخشش او بوده است . در تاريخ بختياري آمده است افرادی که به بی بی پناه مي آوردند ، آنها را بادل وجان مي پذيرفت وپناه مي داده است .  نام يكي از اين پناهندگان در تاريخ بختياري آمده است. اين شخص در يكي از جنگهای داخلی به بي بي بزرگ پناه آورد و جانش در امان ماند و سالیان سال در ميان ايلات بختياري ماند وتشكيل خانواده داد .
بي بي بزرگ پسر خوانده اي به نام رضاقلی خان هم داشت . رضاقلی خان از مادر دیگر بود و بعدها به رضاقلی خان ایلبگ معروف شد . بی بی بزرگ نه تنها تفاوتي بين او و پسرانش نمي گذاشت بلکه بسيار او را دوست هم مي داشته است تا جاییکه اين موضوع دوست داشتن ، در بسياري مواقع تعجب بسیاري را بر می انگيخته است . گویند وقتی خبر مرگ مصطفی قلی خان را برای او آوردند گفت : « خدا رضاقلی را به سلامت دارد » .
 ازدواج بي بي بزرگ باعث ايجاد وصلح وآرامش در بين بختياري هاگرديد وطوايف مختلف بختياري را به هم نزديك نمود ونسلي را بوجود آورد که بعدها در تاريخ بختياري خوش درخشيدند. از جمله اين افراد می توان به بانوان سرشناسی چون « بي بي مريم » ملقب به سردار مريم ، « ثريا اسفندياري » همسر دوم محمدرضاشاه و« حاجیه بی بی نیلوفر» و...  اشاره كرد.  اين بانوی نيكوكار ، مدير و مدبر در سال 1284 هـ.ق در اردل درگذشت .

منابع :
1-      خاطرات و یاداشتهای سردار ظفر
2-      تاریخ بختیاری اوزن بختیاری
3-      بختیاری نامه دکتر پور بختیار
4-      فنون کوچ نشینی در ایران دیگار فرانسوی
5-      ایران بین دو انقلاب ابراهامیان
6-      تاریخ بختیاری عکاشه
 
  نوشته شده در  پنجشنبه بیست و ششم دی ۱۳۹۲ساعت 13:15  توسط يحيي حسن پور بختياري  | 
عکس هایی از همایش گوگری(برادری) خانواده های بختیاروند در شهرکرد


برچسب‌ها: همایش گوگری شهرکرد, گوگری, همایش بختیاری ها, برادري در بختياري
  نوشته شده در  یکشنبه هفتم مهر ۱۳۹۲ساعت 12:11  توسط يحيي حسن پور بختياري  | 

به نام خداوند وحدت سرشت

برادری (گوگری)

دکتر یحیی حسن پور بختیاری

برادری و اخوت دینی ، از اصول اجتماعی آیین اسلام است و  پیامبر بزرگ اسلام حضرت محمد(ص) همواره به صورت های مختلف در جهت استوارساختن پیمان برادری و اخوت میان مسلمانان  سخت در تلاش بوده اند. آن حضرت شکاف های اجتماعی را به وحدت تبدیل کرد و فاصله ها را به هم پیوند داد و  صلح و صفا را جایگزین عدوات های دیرینه کرد و از آن پس بود که همه ی مسلمانان همدیگر را برادر و خواهر می خواندند و اینک هم به این پیوند ها باور دارند. بر اساس همین سنت هاي دیرینه است كه قوم مسلمان و شیعه مذهب بختیاری نيز همدیگر را « گوو » و « ددو» می خوانند. این ها قول و تعارف نیست بلکه برخواسته از اندیشه و ایمان ماست. ایمان به این که شرست همه ما از یک گوهر است و ثمره آن هم وحدت است.

شاعر می فرماید : بنی آدم اعضای یکدیگرند                      که در آفرینش ز یک گوهرند

بدون شک می توان برادری را ادب مسلمانی دانست. همان اسلامی که رسولش


ادامه مطلب
  نوشته شده در  شنبه شانزدهم شهریور ۱۳۹۲ساعت 20:39  توسط يحيي حسن پور بختياري  | 
 
  POWERED BY BLOGFA.COM